:: Zobacz temat

Christine · administrator

Rodzaje i układ rymów

Rodzaje rymów

W poezji polskiej rym jest ściśle związany z akcentem, a zatem wyróżniamy przede wszystkim: - rymy żeńskie (najczęstsze): posługujące się akcentem paroksytonicznym (czyli na przedostatnią sylabę), np. moda - uroda, występują w wierszu sylabicznym,

- RYMY MĘSKIE: posługujące się akcentem oksytonicznym (na ostatnią sylabę), np. sąd - błąd, dłoń - skroń, występują w wierszu sylabotonicznym,

- RYMY DAKTYLICZNE(bardzo rzadko występujące), posługujące się akcentem proparoksytonicznym (na trzecią sylabę od końca), np. chodziłbyś - zrobiłbyś, przezroczysta - ognista, zakochać - rozszlochać.

W zależności od umiejscowienia wyróżniamy:
- RYMY KOŃCOWE - występują najczęściej, umieszczane są na końcu wersu,
- RYMY WEWNĘTRZNE - występują w środku wersu (np. w "Bogurodzicy"), najczęściej są to rymy średniówkowe,
- RYMY INICJALNE - występują bardzo rzadko, jest to rym na początku wersu.

Inne:
- rymy DOKŁADNE, np. wodzie - lodzie, boju - pokoju,

- rymy NIEDOKŁADNE (wśród nich wyróżniamy np. asonans - rym oparty na identyczności samogłoskowej, np. woda - droga, i konsonans - rym oparty na identyczności spółgłoskowej, np. warg - dróg). Rozwinęły się w poezji dwudziestolecia międzywojennego, obecnie występuje powszechnie w wierszu wolnym,

- rymy GRAMATYCZNE - utworzone z wyrazów, których współbrzmienie wynika z identyczności końcówek gramatycznych (np. dwa czasowniki: myślimy - robimy, chodzi - rodzi, lub dwa rzeczowniki: półmiskami - gromadami, gromady - osady),

- rymy NIEGRAMATYCZNE - utworzone z wyrazów należących do różnych kategorii gramatycznych lub różniących się formą gramatyczną (np. liczbą, osobą, przypadkiem, czasem itp.), np. kwili - chwili, ginę - przyczynę,

- rymy BOGATE - obejmujące wiele głosek (męczeństwa - społeczeństwa),

- rymy SKŁADANE - bab ryk - fabryk, panie - na nie,

- rymy BANALNE (częstochowskie) - blizna - ojczyzna, kocham - szlocham,

- rymy WYSZUKANE, EGZOTYCZNE - powstałe przez niezwykły dobór wyrazów: kształcie - miał cię, farby - znał by, trytonów - pantalonów.

MONORYM - ten sam rym występujący we wszystkich wersach danego wiersza Pantorym - utwór wierszowy lub jego fragment, w którym wszystkie lub niemal wszystkie wyrazy rymują się z innymi, np.
Szedł śnieg. Brał mróz.
Biegł zbieg. W mróz wrósł.
Z ust krew - as kier.
Znad drzew mgła skier.
Bruno Jasieński, "Słowo o Jakubie Szeli"

WIERSZ BIAŁY jest pozbawiony rymów, po raz pierwszy zastosował go Jan Kochanowski w "Odprawie posłów greckich". Najczęściej występuje w poezji współczesnej.

Układ rymów:
- rymy parzyste (aabb)
- rymy nieparzyste (abab)
- rymy okalające (abba)

Przykład rymów parzystych:
Fraszki to wszystko, cokolwiek myślimy, (a)
Fraszki to wszystko, cokolwiek czynimy; (a)
Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy, (b)
Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy. (b)
Jan Kochanowski, "O żywocie ludzkim"

Przykład rymów nieparzystych:
O, cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa, (a)
W brązie zachodu kute wieczornym promieniem, (b)
Nad wodą, co się pawich barw blaskiem rozlewa, (a)
Pogłębiona odbitych konarów sklepieniem. (b)
Leopold Staff, "Wysokie drzewa"

Przykład rymów okalających:
Leżysz zabity i jam też zabity, (a)
Ty - strzałą śmierci, ja - strzałą miłości, (b)
Ty krwie, ja w sobie nie mam rumianości, (b)
Ty jawne świece, ja mam płomień skryty.” (a)
Jan Andrzej Morsztyn, "Do trupa"

KsięgaDawida

KONSONANS (przeciwienstwo asonansu)- w zgodności koncowek jest tylko zgodnosć spółgłosek,w asonansie zgadza sie samogłoska.
Co jest niedokładnie?
RYM CZESTOCHOWSKI to nie rodaj rymu banalnego ale najbardziej pogardzany RYM GRAMATYCZNY w ktorym rymuje sie rzeczownik z rzeczownikiem w tym samym przypadku, przymiotnik z przymiotnikiem,czasownik z czasownikiem itd
Nie ma też RYMU BOGATEGO (RIME RICHE) w ktorym rymuje się prawie caly wyraz np zielenie-jelenie.Kategoria rymu bogatego "znosi" kategorię gramatycznosci rymu tzn rym bogaty jest (i najcześciej bywa ) rymem gramatycznym
Niezbyt wyrażnie jest powiedziane,ze w polszczyznie DOMINUJĄ RYMY ŻENSKIE, MĘSKICH (JEDNOSYLABOWYCH) jest niewiele, Np stój-mój, w rosyjskim znacznie wiecej ,w angielskim bardzo dużo.O organizacji wiersza poprzez rym moznaby napisac calą książkę. Jakośrodek "stychiczny" rym jest wynalazkiem stosunkowo póżnym,w Europie-średniowiecznym. Całe systemy wersyfikacyjne nie znają (lub nie znały) rymu. Np poezja rzymska i grecka.