Amarylis

juragos

WILEŃSKA MEKKA POLAKÓW
NEKROPOLIA NA ROSSIE

Kto odwiedzi Wilno zawsze udaje się do mekki Polaków – cmentarz Na Rossie – by oddać hołd narodowym bohaterom i zasłużonym dla polskiej nauki i kultury. Cmentarz ma 10,8 ha powierzchni i składa się z dwóch części: starej i nowej. Położony na pagórkowatym terenie, nie jest regularnie rozplanowany. Kwatery nie są ponumerowane, a aleje i ścieżki dzielą nekropolię na zróżnicowane krajobrazowo części o umownych granicach. Spójnym założeniem architektoniczno-przestrzennym wyróżnia się tylko kwatera żołnierzy polskich z grobem matki Józefa Piłsudskiego i jego sercem, usytuowana przed główną bramą cmentarza. Spoczywa ich tu wielu, z Joachimem Lelewelem i Władysławem Syrokomlą na czele. Nekropolia powstała w 1769 roku i jest jedną z najstarszych w Europie. Według Teodora Narbutta grzebano tam zmarłych już od 1436 roku.

MATKA I SERCE SYNA

Na fotografii: Wileńska poetka ludowa Irena Bołącz recytuje swoje wiersze.

Wiele osób wiąże nazwę Rossa z Józefem Piłsudskim. Zgodnie z wolą marszałka pochowano tu 12 maja 1936 roku jego serce oraz przeniesione z Sugint na Żmudzi prochy jego matki, Marii z Billewiczów Piłsudskiej (1840-1884). Płytę nagrobną wykonano z czarnego granitu wołyńskiego, sprowadzonego ze wsi Bronisławka (pow. kostopolski). Wyryta na niej inskrypcja głosi: Matka i Serce Syna. Są też cytaty z utworów Juliusza Słowackiego, ulubionego poety Piłsudskiego:

Ty wiesz, że dumni nieszczęściem nie mogą
Za innych śladem iść tą samą drogą.
oraz
Kto mogąc wybrać, wybrał zamiast domu
Gniazdo na skałach orła: niechaj umie
Spać, gdy źrenice czerwone od gromu
I słychać jęk szatanów w sosen szumie
Tak żyłem.

Po obu stronach mauzoleum serca Marszałka wznoszą się rzędy 164 nagrobków żołnierskich z szarego granitu. Leżą tu żołnierze Wojska Polskiego polegli w walkach o Wilno w latach 1919-1920 oraz 72 partyzantów Armii Krajowej, którzy zginęli podczas operacji "Ostra Brama" w 1944 roku.
Obok znajdują się mogiły trzech żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza: kaprala Wincentego Salwińskiego oraz szeregowych Wacława Sawickiego i Piotra Stachirowicza.
Część poległych w 1919 roku w walkach z Niemcami i bolszewikami oraz z bojów 1920 roku pochowano w narożu cmentarza Na Nowej Rossie (zwanego dawniej sierocym). Znajduje się tu 40 grobów żołnierzy polskich, w tym członków Samoobrony Wileńskiej, oraz 22 groby żołnierzy litewskich, którzy padli w starciach z wojskami gen. Lucjana Żeligowskiego. Na kwaterze wzniesiono pomnik w kształcie antycznej kolumny z napisem: Wilno swoim wybawcom, przed wojną zwieńczonej orłem, który został zniszczony.

Stare nagrobki wyłaniające się z bujnej roślinności tworzą tu niepowtarzalny, pełen uroku nastrój spokoju i przemijania.
Tak odmalował ów klimat znany wileński poeta z międzywojnia Witold Hulewicz:

Wileńskie cmentarze mają pejzaż gór,
Umarli tu jeden ponad drugim leżą,
szczeble te innymi miarami się mierzą;
nad zapomnianym kwitną wiecznie pomne bzy,
nędzarz może górować nad panem Bécu -
wszystkie widma czekają, aż zapieje kur.

Chodząc alejkami i ścieżkami Starej Rossy, napotykamy nazwiska naukowców, architektów, artystów, pisarzy, lekarzy, prawników, powstańców, spiskowców, urzędników, wojskowych, książąt, hrabiów, duchownych. Na Rossie znajdziemy też piękne epitafia i arcydzieła rzeźbiarskiej sztuki cmentarnej, w tym secesyjnego Anioła śmierci autorstwa Leopolda Wasilkowskiego, wznoszącego się i zrywającego ziemskie pęta na grobie Izy Salmonowiczówny.

Na szczególną uwagę zasługuje brązowe popiersie na granitowym cokole-nagrobku Joachima Lelewela, wybitnego historyka, wychowanka i profesora Uniwersytetu Wileńskiego, nauczyciela Adama Mickiewicza, członka Rządu Narodowego w 1831 roku i czołowego przedstawiciela emigracji polistopadowej. Wyryto na nim trzy daty: 1786 - rok urodzenia Lelewela w Warszawie, 1861 - rok jego śmierci w Paryżu, 1929 - rok przewiezienia prochów do Wilna w związku z 350 rocznicą założenia Akademii Wileńskiej. Pomnik wykonał w 1932 roku rzeźbiarz Bolesław Bałzukiewicz (1879-1935), profesor Uniwersytetu Stefana Batorego, który również spoczął Na Rossie.

Władysław Syrokomla

Na Wzgórzu Literatów, zwanym także Górką Literacką, zwiedzający zatrzymają się przy pomniku czołowego poety wileńskiego.

Widnieje na nim wers z utworu poety „Lirnik wioskowy”:

Skonał, grając na lirze, oraz wierszowane epitafium:
Cześć Twej pamięci, lirniku wioskowy,
Twym piosnkom wieczna niech będzie cześć!
Ty w naszych sercach pomnik wiekowy
Trwalszy nad granit umiałeś wznieść.

Władysław Syrokomla to pseudonim literacki Ludwika Władysława Franciszka Kondratowicza herbu Syrokomla (ur. 29 września 1823 w Smolhowie na Białorusi, zm. 15 września 1862 w Wilnie), polski poeta i tłumacz. Pochodził z niezamożnej rodziny szlacheckiej.
Jego rodzicami byli Aleksander Kajetan i Wiktoria z domu Złotkowska.
Kształcił się w szkołach w Nieświeżu i Nowogródku w latach 1833-1837, ale ze względów finansowych zrezygnował z nauki i zaczął pracę jako kancelista w dobrach Radziwiłłów. 16 kwietnia 1844 w Nieświeżu wziął ślub z Pauliną Mitraszewską, która później urodziła mu czworo dzieci.
W 1844 zadebiutował gawędą poetycką Pocztylion. W 1844-1853 dzierżawca wsi Załucze. Od 1853 dzierżawca Borejkowszyzny pod Wilnem.
Zwolennik uwłaszczenia chłopów, współpracownik Kuriera Wileńskiego, uczestniczył w manifestacjach patriotycznych. Uwięziony w 1861 przez władze rosyjskie i przymusowo osadzony w Borejkowszczyźnie. Dokonał licznych przekładów Goethego, Heinego, Rylejewa, Lermontowa, Niekrasowa, Szewczenki, Berangera, a także przekładów z łaciny. Często przypisuje mu się autorstwo tekstu piosenki „Wlazł kotek na płotek”, jednak jego tekst opiera się na ludowej przyśpiewce.
Ciekawostką jest to, że w Warszawie na Bródnie (dzielnica Warszawa-Targówek) znajdują się aż dwie ulice poświęcone poecie: ulica Ludwika Kondratowicza oraz ulica Władysława Syrokomli.

Twórczość:
- Przekłady poetów polsko-łacińskich epoki zygmuntowskiej
- Gawędy i rymy ulotne (1853)
- Urodzony Jan Dęboróg
- Poezje ostatniej godziny
- Wyzwolenie włościan
- Wielki Czwartek (1856)
- Janko Cmentarnik (1857)
- Kasper Kaliński (1858)
- Chatka w lesie (1855-1856)
- Hrabia na Wątorach (1856)
- Możnowładcy i sierota (1859)
- Wiejscy politycy (1858)
- Wojnarowski
- Podróż swojaka po swojszczyźnie
- Dzieje literatury w Polsce.

Źródło informacji
Materiał opracowałem na podstawie informacji - oprowadzającego nas po wileńskich zabytkach - przewodnika turystycznego pana Ludwika Juchniewicza,
artykułu zatytułowanego „Wileńska Rossa” - Jerzego Romanowicza opublikowanego w czasopiśmie „Mówią Wieki” nr 1/2005 oraz Encyklopedii PWN.
Zdjęcia moje.

gurami · moderator

No tej wycieczki to moge tylko pozazdrościć, ale może kiedyś się tam wybiorę. W każdym razie miejsca tamtych stron chowają w sobie wiele do dzić nieodgadniętych tajęmnic. Dziękuję za wycieczkę. W sumie cały opracowany materiał nadawałby się do szerszego rozpowszechnienia, bo warto.
Pozdrawiam ciepło
gur

juragos

Dziękuję Sylwio, że zatrzymałaś się na chwilkę tu gdzie byłem. Jednak pobyt w Wilnie i w Trokach to tylko namiastka możliwości - Litwa w pigułce.
Połknąłem bakcyla i myślę, że tam powrócę by obejrzeć wszystko dokładniej, a jest tam wiele do zwiedzenia. Są też bardzo życzliwi ludzie, przynajmniej Ci z którymi sie zetnąłem.
Jak będę gotowy to jeszcze coś wrzucę z Wilna,Troków i Suwalszczyzny.
Pozdrawiam Jurek Smile

stary krab

Jurku, dziękuję bardzo. Wrócę tu i spokojnie wszystko przeczytam.
Tymczasem, Cool

wiosna

Bardzo ciekawy jest Twój reportaż...Wileńska Rossa, tyle tam polskich pamiątek, że chciałoby się powiedzieć - A to Polska właśnie...Obejrzałam zdjęcia i przeczytałam Twój komentarz z prawdziwą przyjemnością...pozdrawiam serdecznie...

ella_hagar · Dołączył: 01 Mar 2006

Byłam na Liwtie, Juragosie, tam gdzie ty.
Widziałam Wilno, Kowno, Troki i Druskienniki. I Niemen.
A w Wilnie Panna święta w ostrej świeci bramie, Wileńska Starówka cudo!
I wszędzie Polska. Jakby granica się przesunęła razem ze mną. Wszędzie nasi...co już tam byli …
Mickiewicz, Słowacki, Syrokomla, Bogusławski, Moniuszko, Lelewel, Piłsudski... nie wyliczę, bo miejsca zabraknie. Cmentarz na Rossie jest tak polski, że wzrusza i za serce chwyta.
I wszędzie ci, co jeszcze tam są i ci co przyjechali, jak ja.
Polski język słychać na każdym kroku.

Moja babcia urodziła się w Wilnie, mama w Kownie, mieszkali długo właśnie w Wilnie – polska rodzina. Dlatego ja zawsze z ogromnym sentymentem do tych stron. Smile

I wiem od babci, że:
"jak chwalić się to Krakowem, jak mieszkać to w Warszawie, a kochać - to Wilno..." Tak mówiono przed wojną i myślę... nie bez racji... ;o)))))

I ten piękny, osobliwy pomnik Czarnego Anioła – lepiej by wyglądał, gdybyś go ujął obiektywem nieco z boku. Bo on płynie, frunie , jak się na niego patrzy z boku. CUDO.
Dzieło sztuki po prostu.

Pozdrawiam.
ela

stary krab

Profesjonalny przekaz. Świetne przygotowanie i prezentacja.

Cóż mogę od siebie - nigdy nie byłem w Wilnie i już nie będę. Trochę wiem z literatury, trochę z relacji żony, która była Tam z wycieczką, jeszcze w czasach PRL-u.

Dzięki Juragosie, że się z nami podzieliłeś.
Elżbiecie także, za potwierdzenie i uzupełnienie.

Christine · administrator

I ja wam dziękuję - Jurku, Elu - za wspaniałą wycieczkę.
Może kiedyś sie tam wybiorę, każdy Polak powinien być choć raz w Wilnie.
Smile

juragos

Dzięki Krabie, że powróciłeś do tego reportażu. Byłem w Trokach i Wilnie i mam bogaty zbór fotografii. Po kolejnych opracowaniach podrzucę je na forum. To mój pierwszy, trochę przypadkowy wyjazd na Litwę i Suwalszczyzne. Myślę, że w przyszłym roku wybiorę się tam raz jeszcze, ale na dłużej, również do innych miast.
Dziekuję Ci za docenienie mojej pracy.
Pozdrawiam Jurek

juragos

I Wiosenka zawitała na moją prezentację Rossy.
Cieszę się, że opracowanie przypadło Ci do gustu.
Twe słowa potwierdzają, że praca nie poszła na marne.
Pozdrawiam serdecznie Jurek Smile

juragos

Ellu_Hagar, zazdroszczę Ci pobytu w innych ni z ja miejscowościach Litwy. Myślę, że nadrobię to w przyszłym roku.
Dzięki, że dopowiedziałaś kilka słów do tego reportażu.
Opisanie i pokazanie wszystkiego co godne jest uwagi nie mieści sie w kanonie tego forum.
Powstało mnóstwo opracowań na temat Litwy, jej zabytów, znamienitych ludzi polityki, literatury, kultury i nauki itp. A wiec wynika z tego, że tych kilka zdjęć i trochę tekstu to skromna pigułeczka w możliwościach...
Dziękuję Ci za zatrzymanie się i rozszerzenie tematu.
Pozdrawiam Jurek Smile

juragos

Christine, dziekuję, że zabrałaś sie z nami na wycieczkę.
Masz rację, że Polak przynajmniej raz w życiu powinien odwiedzić Wilno.
Naprawdę warto to uczynić, choćby dla własnej satysfakcji.
Pozdrawiam serdecznie Jurek

Shibbi

Ja tam nie bylam - i z serca dziekuje Exclamation

hmm..... piekne zdjecia i urzekajace komentarze -

mam gesia skore.............. ale dobrze , tak ma byc!!

Dziekuje raz jeszcze Exclamation

juragos

Sibbi, dzięki że zaglądnęłaś...
Smile

Hmm, chciałbym zobaczyć tą gęsią skórkę Bad Grin

Pozdrawiam serdecznie Jurek Very Happy

Shibbi

normalna gesiowata Bad Grin

tylko bez piorrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr Bad Grin

no i nie gegammmmmmmmmmmm d'oh!

....................................

Wiesz co --- ja, jestem taka niereformowalna romatyczka, ze az czasami wstyd sie do tych wzruszen przyznac.
Nie pragne by 20 i 30 lat mlodsze ode mnie moje dzieci zachwycalo to samo co mnie, ale ---------------- ale cmentarze - czy to ze slawnymi napisami czy mniej slawnymi zawsze mnie wzruszaja.

Tam zagrzebane tylu set ciała, imiona:

Dusze gdzie? nie wiem; lecz wiem, gdzie dusza.....

zawsze mam te slowa na mysli idac na obcy cmentarz..............

a uwielbiam Embarassed